Tembel sanılıyorlar ama gerçek başka

DEHB; çocukluktaki aşırı hareketliliğin yetişkinlikte zihinsel bir koşturmaya dönüştüğü; günlük planlama, dürtü ve duygu kontrolünü zorlaştıran nörogelişimsel bir durumdur. Medicana Sağlık Grubu Psikoloji Bölümü’nden Klinik Psikolog Burçin Deniz, yetişkinlik döneminde sıklıkla göz ardı edilen bu tablonun iş ve özel hayat üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, bütüncül müdahale yöntemleri hakkında bilgi verdi.
Yetişkinlikte, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), zihinsel süreçlerden günlük rutinlere, iş yaşamından ikili ilişkilere kadar hayatın pek çok alanında belirgin güçlüklerle kendisini gösteren nörogelişimsel bir durum olarak tanımlanıyor. Çocukluktaki dış hareketliliğin yerini bir huzursuzluğa bıraktığı bu süreçte, bireyler zamanı yönetme ve sorumlulukları eyleme dökme noktasında kronik tıkanmalar yaşayabiliyor. Medicana International İzmir Hastanesi Psikoloğu Klinik Psikolog Burçin Deniz, yetişkinlikte DEHB’nin günlük yaşama etkileri, ilişkilerde yol açtığı aksamalar ve bu durumla baş etmede uygulanabilecek bütüncül yöntemler hakkında önemli değerlendirmelerde bulundu. DEHB’li bireylerin günlük yaşamını zorlaştıran durumlara değinen Klinik Psikolog Burçin Deniz, "Çocukluk döneminde gözlenen koşturma veya sırada sabit duramama gibi dış hareketlilik, yetişkinlik evresinde yerini bir huzursuzluğa, zihinsel bir koşturma haline ve uzun süre oturmayı zor kılan bacak sallama, kalem çevirme gibi fiziksel kıpırtılara bırakabilir. Bu tablonun merkezinde, bireyin günlük yaşamını planlama, organize etme, öncelik sırasına koyma, dürtüleri kontrol etme ve duyguları dengeleme becerilerinde yaşadığı kronik aksamalar yer alır. Zihinsel olarak yapması gereken sorumlulukları çok iyi bilmesine rağmen bunları eyleme dökmekte ve harekete geçmekte zorlanır. Zamanı algılama ve yönetme güçlükleri, kişinin bir işe ne kadar süre ayıracağını öngörmesini zorlaştırabilir. Geç kalma, randevuları kaçırma ve işleri son dakikaya bırakma gibi sorunlar günlük yaşamda belirginleşir" dedi.

DEHB’li bireyler yanlış değerlendirilebilir
DEHB’li kişilerin günlük ve profesyonel hayattın yanında ikili ilişkilerde de sorunlar yaşayabildiğini aktaran Klinik Psikolog Burçin Deniz, bu kişilerde görülebilecek tablo hakkında bilgi verdi. Klinik Psikolog Burçin Deniz, "Günlük yaşamın pek çok alanında güçlükler yaşanabilmektedir, sıradan veya rutin işler gözde büyür, görevler son ana kadar ertelenir, son dakikada ortaya çıkan yoğun motivasyon ve zaman baskısıyla bitirilmeye çalışılır ve bu durum yoğun bir tükenmişlik oluşturabilir. Ev, çalışma masası, araç içi gibi fiziksel alanların ve dijital dosyaların sürekli bir dağınıklık içinde olması, anahtar, cüzdan veya telefon gibi temel eşyaların defalarca kaybedilmesi bireyin günlük yaşam enerjisini tüketebilir. Bunun yanı sıra, bütçe planlaması yapamama, dürtüsel alışverişler gerçekleştirme, fatura ödemelerini unutma ve buna bağlı maddi krizler yaşama sıklıkla görülen finansal zorluklar arasında yer alır. DEHB’li bireyler rutin işleri takip edememe, detayları gözden kaçırma, yönergeleri unutma ve sık iş değiştirme gibi nedenlerle profesyonel hayatta potansiyellerinin altında kalabilirler. İş yerinde ilgisiz, tembel veya sorumsuzca davranıyor şeklinde olumsuz biçimde değerlendirilme veya etiketlemeler, kendisine olan saygısını ve iş motivasyonunu zedeler. DEHB, ikili ilişkilerde ve ortak yaşam alanında zaman zaman yıpratıcı zorlukları beraberinde getirebilir. Partneri konuşurken zihnin başka yere kayması, söylenenleri unutma veya dinliyormuş gibi görünmeme durumu karşı taraf tarafından ‘beni umursamıyor, sevgisi azaldı’ şeklinde algılanabilir. Duygu düzenlemedeki zorluklar nedeniyle yaşanan ani öfke patlamaları ve fevri sözler ilişkilerde derin yaralar açabilir. Ayrıca ev işlerinin takibi, planlama ve günlük organizasyonun sürdürülmesinde yaşanan aksamalar ortak yaşam içinde ek bir gerginlik ve yük oluşturabilir" sözlerini kaydetti.

Çözüm odaklı yaklaşmak işleri hafifletebilir
DEHB ile mücadele edebilmek adına yetişkinlere tavsiyelerde bulunan Klinik Psikolog Burçin Deniz, "Her şeyi akılda tutmaya çalışmanın oluşturduğu tükenmişlik hissini azaltmak için alarm, post-it ve akıllı telefonları rehber edinmek ve gözde büyüyen işleri minik parçalara bölerek erteleme davranışını aşmak rahatlatıcı bir adım olabilir. Yaşanan aksaklıkta kendini hırpalamak yerine ‘Bu durumun getirdiği bir zorlukla karşı karşıyayım, şimdi ne yapabilirim?’ gibi çözüm odaklı bir yaklaşım benimsemek süreci yönetmeyi kolaylaştırabilir. İkili ilişkilerde ise yaşanan dalgınlıkları ‘beni önemsemiyor’ diye kişisel algılamak ve suçlayıcı dil kullanmak yerine, iki tarafın da süreci aşmak için birbirine destek olması ilişkileri güçlendirir. DEHB’li bireylerin duygu düzenleme güçlükleri nedeniyle ani ve fevri tepkiler verdiği, öfkesini kontrol etmekte zorlandığı anlarda durabilmesi ve ortamdan kısa bir süre uzaklaşarak sakinleşmesi ve ardından duygularını daha sağlıklı bir dille ifade etmeyi öğrenmesi çatışmaların önlenmesine yardımcı olabilir" diye konuştu.
DEHB’yi anlamanın yaşanan güçlüklerin görmezden gelmek olmadığını belirten Klinik Psikolog Burçin Deniz, "İlişkide her iki tarafın da ihtiyaçlarını ifade etmesi, sorumlulukları paylaşması ve çözüm sürecine aktif katılması önemlidir. Dürtüsel harcamaları kontrol etmek için internetten alışveriş yaparken sepeti onaylamadan önce 24 saat bekletmek, mağazalarda ise alışveriş kararından önce kısa bir mola vermek faydalı olabilir. Faturaları otomatik ödemeye bağlamak ve harcamaları bütçe planlayıcılarıyla takip etmek de finansal süreçlerin daha düzenli yönetilmesine yardımcı olabilir" açıklamasını yaptı. Bu tür davranışsal ve yöntemlerin psikoterapi sürecinde bireyin ihtiyaçlarına göre ele alındığını vurgulayan Klinik Psikolog Burçin Deniz, "Psikiyatrik değerlendirme ile psikoterapinin eş zamanlı yürütülmesinin yaşam kalitesini artırıcı etkisi görülmektedir" dedi.